1350 y?l önce söylenmi? olmas?na ra?men günümüzde de geçerlili?ini koruyan hukuk ilkelerini bar?nd?ran zengin bir metin HZ.Ömer'in kad?lara ö?ütleri.

"HZ.ÖMER'?N KADILARA Ö?ÜDÜ

Kad?l?k ve hukuk üzerine hükmetmek önemli bir görev ve uyulmas? gereken bir sünnettir. ??te bu yüzden ey kad?, herkes senin kar??nda, meclisinde ve huzurunda mahkeme olunurken e?it olsun! Zay?flar adaletinden korku duymas?nlar! Kuvvetliler senden taraf tutman? beklemesinler! Hükümlerin Kur'an-? Kerim'e ayk?r? olmas?n. ?ayet Kuran' da söz konusu hükmü bulmazsan, ümmetin ittifakla kabul etti?i kurala(icma) göre hüküm ver! Bu da yetersiz kal?rsa ak?l yürüt, emsal davalardan yola ç?k. Davac? delil göstermeye mecburdur. inkar edene yemin dü?er. Sulh caizdir. Haram olan bir ?eyi helal eden veya helali haram k?lan bir sulh olmamak ?art?yla! Bir gün evvel bir hüküm verdikten sonra ertesi gün yanl?? bir karar verdi?ini anlar ve bir hata i?ledi?ine kanaat getirirsen, hakka ve do?ruya dönmekte sak?n tereddüt etme!
Birbirine benzeyen ?eylere dikkat et ve k?yas yap! Bir kimse delil göstermek isterse ona mühlet ver. Verdi?in mühlet zarf?nda söyledi?i delilleri getirirse hakk?n? ver. Getirmezse davay? dü?ür.
Bütün müslümanlar ?ahitlik edebilirler. Ancak yalanc? ?ahitler ve vesayet ve veraset i?lerinde daha evvel suiistimali görülmü? olanlar?n ?ahitli?ini kabul etme."

Günümüz Hukukuyla Kar??la?t?rmas?

Günümüz hukukuyla k?yas yap?ld???nda, hukukun temel ilkelerinin 1350 sene önce bu kadar net bir ?ekilde ifade edilmi? olmas? hayranl?k uyand?r?c? ve bu yüzden olsa gerek Hz. Ömer'in adalet denildi?inde ilk akla gelenlerden olmas?.
•Kad? kar??s?nda insanlar?n e?it olmas?, günümüz hukukunda temel ilke olan e?itlik ilkesi ile ayn? anlam? ihtiva etmektedir.
•Hükümlerin, o zaman için hukukun kayna?? olan Kur'an-? Kerim'e ayk?r? olmamas? ?art? getirilerek hukuki müeyyidelerin öngörülebilirli?i ve hukuki bir güvence sa?lanmaya çal???lm??t?r. Günümüzdeki düzenlemede pek farkl? de?ildir. Hakimlerin karar verirken günümüz hukuk kayna?? olan kanunlara uygun olarak hüküm vermesi as?ld?r ve bu hükmün kanuni dayana?? Anayasa md.138'dir. Anayasa md.138/1' de hakimler," Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler." demektedir.
•O zaman hukuk yarat?rken izlenen yolda kad?ya, önce Kuran'a bak, orda durumla ilgili hüküm bulamazsan icmaya bak, orda da somut olaya uygulanacak hüküm bulamazsan ak?l yürüt diyor. Günümüz hukukunda bu durum Medeni Kanun md.1/2' de düzenlenmi?tir ve ?u ?ekildedir: "Medeni Kanun md.1/2-Kanunda uygulanabilir bir hüküm yoksa hâkim, örf ve adet hukukuna göre, bu da yoksa kendisi kanun koyucu olsayd? nas?l bir kural koyacak idiyse ona göre hüküm verir."
•O zaman için davac? delil göstermeye mecburdur diyor yani ispat yükümlülü?ü getiriyor. Günümüzde de benimsenen temel ilke "?snat eden, ispat eder."dir.
•O zaman için sulhun haram olan? helal, helal olan? haram etmemek ?art?yla geçerli oldu?u benimsenmi?. Günümüzde de sözle?me serbestisi ve sözle?me yap?m?nda irade serbestisi as?ld?r ve kanuni dayana?? ?öyledir: “Borçlar Kanunu md.19/2’de-Emredici hukuk kurallar?na, yasalara, ahlaka(adaba) veya kamu düzenine ya da ki?ilik haklar?na ayk?r? olmad?kça ,yap?lan sözle?meler geçerlidir.”
•O zaman için kad?, yanl?? bir hüküm verirse ve bunu fark ederse tekrar do?ruya dönmesi yolunda uyar?l?yor ö?üt yoluyla. Günümüzde de hakimin yanl?? bir hüküm vermesi durumunda temyiz yolu aç?kt?r. O zaman için hükümlerin uygulanmas?nda manevi unsurlar daha fazla etkili oldu?u için vicdan muhasebesi ile temyiz ayn? kurum olarak düzenlenmi?tir.
•O zaman için k?yas yap?lmas? ö?ütleniyor kad?lara ve k?yas, günümüz hukuku içinde önemli bir müessesesidir hukuk davalar?n?n çözümünde.
•Son olarak yalanc? ?ahitlik edenlerin, vasi ve miras i?lerinde görevlerini suiistimal edenlerin ?ahitlikleri kabul edilmemi?tir ve bu durum günümüzde kapsam? daha da geni?lemi? olarak devam etmektedir.

ALPER SOYLU(AÜHF Ö?RENC?S?)

HZ Ömer adaletiyle,cesaretiyle,devlet yönetiminde üstün ba?ar?s?yla örnek ve e?siz büyüklerdendi..ne mutlu onu örnek al?p adalet uygulayanlara.. payla??m?n için te?ekkürler

rica ederim böylesine zengin bir metni yorumlamak benim için de zevkli bir süreçti...

+sonsuz...

kar??la?t?rma arkada??m?za ait oldu?u için kalemimizdene ta??nm??t?r. Kalemimizdene ilk kez bu tür de bir payla??m geldi; kendi fikrimce: çok be?endim. Arkada??m?za t?k ederiz